Hisse Analiz
  

Vadeli İşlemler Piyasası

Vadeli işlem ve opsiyon borsalarının en önemli fonksiyonu etkin risk yönetimi ve geleceğe yönelik fiyat keşfidir. Vadeli Piyasalar, ileri bir tarihte, teslimatı/nakit uzlaşması yapılması için üzerinde anlaşılan bir fiyattan herhangi bir malın veya finansal aracın bugünden alım satımının yapıldığı piyasalardır.

VİOP'ta Hangi Sözleşmeler Alınıp Satılıyor?

Borsada dört ayrı piyasa mevcuttur:
Hisse Senedi: hisse senedi endekslerine ve hisse senetlerine dayalı,
Döviz yabancı paralara dayalı,
Faiz hazine bonosu, devlet tahvili veya diğer kısa veya uzun vadeli faiz oranlarına dayalı,
Emtia piyasasında ise sayılanların dışında kalan emtia ve diğer dayanak varlıklara dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde işlem yapılabilir.

İşlem Saatleri

Saat 09.10 - 17:45 arasında normal seans adı verilen tek bir seans düzenlenir. Döviz ve Altın vadeli işlem sözleşmeleri dışındaki tüm sözleşmelerde 12:30 13:55 saatleri arasında işlemlere ara verilir. Normal seans fiyat ve zaman önceliğine dayanılarak sürekli müzayede esasıyla işlemlerin gerçekleştirildiği seanstır. Normal seansın son 10 dakikası “kapanış aralığı” olarak adlandırılır. Normal seans bittikten sonra uzlaşma fiyatlarının ilan edilmesiyle birlikte kapanış fiyatından emirler de sistem tarafından eşleştirilir. Normal seans bittikten sonra eşleştirilen bu emirler normal seans işlemlerine dahil edilir.

T günü : 08:45-09:15 : İşlem Yapılmayan Dönem
: 09:15-17:45 : Normal Seans
: 17:55 : Uzlaşma Fiyatlarının İlanı ve Teminat Tamamlama Çağrılarının Yayınlanması
: 17:55 : Takas Süresinin Başlangıcı
T+1 günü : 15:00 : Takas Süresinin Sonu (Nakdi Uzlaşma)
T+3 günü : 16.30 : Takas süresinin sonu (Fiziki teslimatlı sözleşmeler)

Vadeli İşlem Piyasalarının Avantajları

- Spot piyasa portföyünü riskten korumak için alınması gereken kısa pozisyon maliyeti vadeli piyasalarda spota oranla daha düşüktür.

- Piyasalarda genel olarak fiyat oluşum mekanizmasının daha etkin çalışmasını sağlar. Vadeli piyasalar, alternatif yatırım imkanı demektir, bu nedenle mevcut piyasalara vadeli piyasaların da eklenmesi durumunda hem paranın piyasalardaki dolaşım hızı artar, hem de piyasaya gelen bilgiler fiyatlara daha hızlı yansır.

- Vadeli piyasalarda işlem maliyetleri, benzer şekilde çeşitlendirilmiş bir döviz portföyünün spot piyasadaki işlem maliyetlerine göre daha düşüktür.

- Vadeli döviz işlemleri piyasaları, spot piyasalardan daha likit olup, spot piyasada da likiditeyi yükseltir. Gelecekte oluşabilecek olumsuz fiyat hareketlerine karşı korunma imkanı olan piyasalarda, spot piyasada işlem gören mal, döviz veya kıymetlere olan yatırımcı ilgisi de doğal olarak artar. Likiditasyonun ölçülmesinde sözleşme devir hızı baz alınır.

- Piyasa bilgisi olan, ancak sermayesi az olduğu için yeterince pozisyon alamayan veya kredili alım satım yapmak zorunda kalan yatırımcılara da küçük miktarda paralarla büyük pozisyonlar alma ve kaldıraç etkisi yardımıyla yüksek kazanç elde etme imkanı verir. Kaldıraç oranı, başlangıç teminat oranının tersi alınarak bulunur.

- Vadeli işlem sözleşmeleri portföy yöneticilerine, portföy çeşitlendirmesi ve dolayısıyla da riskin yayılması açısından değişik seçenekler sunar.

- Vadeli işlem sözleşmesi, uzun vadede piyasada etkinliğin tesis edilmesi ve piyasadaki fiyat dalgalanmalarının belli bir seviyeye çekilmesine yardımcı olur.

Vadeli İşlem Piyasalarını Kimler Kullanır?

  • Riskten korunmak isteyenler (hedgers)
  • Spekülatörler
  • Arbitrajcılar

- Döviz piyasasında futures işlemleri ile iki türlü hedging yapmak mümkündür. Bunlardan birincisi, firma ve kişilerin işlem riskini hedge etmesi, diğeri de ithalatçı ve ihracatçıların gelecekteki bir tarihte alım veya satım taahhütlerinden dolayı yapılacak olan teslimatlar nedeniyle karşılaştıkları kur riskini hedge etmesidir. Bu yatırımcılar, spot piyasalarda fiyatların yükselmesinden korunmak için vadeli işlem sözleşmesine alıcı (uzun taraf), düşmesinden korunmak için de vadeli işlem sözleşmesine satıcı(kısa taraf) olarak girerler.

- Vadeli işlem piyasalarının önemli aktörlerinden biri de spekülatörlerdir. Bu kişilerin alım-satım işleminde bulunmaları, piyasanın likiditesini ve işlem hacmini arttırır. Spekülatörlerin risk almak konusundaki isteklilikleri diğer piyasa katılımcılarına taşıdıkları riski spekülatörlere devrederek riskten korunma imkanı sağlar.

- Arbitrajcılar ise piyasalar arasındaki fiyat dengesizliklerinden yararlanmayı amaçlayan kişilerdir. Dolayısıyla bu kişiler piyasaların birbirleriyle uyumlu ve dengeli hareket etmesini ve gerçekçi fiyat oluşumunu sağlar.

Vadeli İşlemler (Futures) Piyasalarında Nasıl Pozisyon Alınır?

- Vadeli işlem sözleşmesinde uzun veya kısa pozisyon alınmak istendiğinde, öncellikle bu işlemin karşılığında belli bir tutarda teminat yatırılması gereklidir. Bu teminat, pozisyon açılırken yatırıldığı için, başlangıç teminatı” olarak isimlendirilir.

- Vadeli işlem sözleşmesine ilişkin alım veya satım emri gerçekleştiğinde, vadeli işlem sözleşmesine alıcı veya satıcı taraf olunur.

- Vadeli işlem sözleşmesini alan kişiye “uzun pozisyon sahibi” veya “uzun taraf”, satan kişiye ise “kısa pozisyon sahibi” veya “kısa taraf” denir.

- Vadeli işlem emri piyasada gerçekleştiğinde, gerçekleşen işlemin fiyatı sahip olunan pozisyonun anlaşma fiyatı olur.

Vadeli İşlem Fiyatını Etkileyen Temel Faktörler

Vadeli işlem sözleşmesinin fiyatı temel olarak:
- Spot piyasa fiyatı,
- Faiz oranı,
- Vadeye kalan gün sayısındaki değişimden etkilenmektedir.

VİOP Başlangıç Teminat Tutarları (TL)

BIST 30 Endeksi 895
TLDolar 145
TLEuro 165
EUR/USD Çapraz Kuru 165
Pamuk (EGEST-1) 560
Buğday (AKS) 815
Altın 8 (sözleşme büyüklüğü 1 Gram olacak)
Dolar/Ons Altın 255
Baz Yük Elektrik 660
SASX 35
HMSTR 635
FBIST 55

 

Vergilendirme

Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmelerinde vergilendirme için lütfen tıklayınız.

VİOP Hakkında Merak Ettikleriniz

menu_bullet Sözleşme Nedir?
menu_bullet İşlem Tipi Neyi İfade Eder?
menu_bullet Emir Süresi Nasıl Belirlenir?
menu_bullet Emir Tipi Nedir?
menu_bullet Fiyat Tipi Nedir?


VİOP hakkında soru sormak veya daha fazla bilgi almak için tıklayınız.